पैसाका नियमहरू — Rules of Money
Rules of Money · वित्तीय साक्षरता पुस्तिका

पैसाका नियमहरू

“आजैदेखि आफ्नो आर्थिक अवस्थाको नियन्त्रण लिनुहोस् र प्रचुरता एवं सम्भावनाले भरिएको जीवन सिर्जना गर्नुहोस्।”
“जब तपाईं लगानीलाई बुझ्नुहुन्छ, आफ्नो पैसा बढाउन धेरै सजिलो हुन्छ।”
रु रु रु
परिचय

Introduction

हामी प्रत्येक दिन आम्दानी गर्न कडा मिहिनेत गर्छौँ। यो महत्त्वपूर्ण छ कि हामीले आफ्नो कडा मिहिनेतको कमाइलाई सुरुवातमै सही हेरचाह गरौँ ताकि यो कुनै दिन अझ ठूलो हुन सकोस्। धेरैजसो मानिसहरू आफ्नो लगानीमा उत्कृष्ट प्रतिफल (Return) पाउनका लागि एउटा रणनीतिबाट अर्को रणनीतिमा दौडिरहन्छन्। यस लेखमा, तपाईंको पैसाबाट सबैभन्दा बढी मूल्य प्राप्त गर्ने एउटा वास्तवमै सरल र उत्तम तरिका सिक्नुहुनेछ।

जब तपाईं लगानी गर्नुहुन्छ, तपाईं यो सुनिश्चित गर्न चाहनुहुन्छ कि तपाईंको लगानी नडुबोस् र तपाईंको मनमा शान्ति होस्। आफ्नो कोष (Fund) को बारेमा निरन्तर आत्तिनु र चिन्ता गर्नु सही रणनीति होइन। तपाईं यस्तो ठाउँमा लगानी गर्न चाहनुहुन्छ जहाँ तपाईं राति तनावमुक्त भएर सुत्न सक्नुहोस् र त्यसबाट उत्कृष्ट प्रतिफल पनि प्राप्त गर्न सक्नुहोस्।

मैले सन् २०१९ देखि नै लगानी गर्दै आएको छु, तर मैले जुन सिद्धान्त तपाईंहरू माझ साझा गर्न गइरहेको छु, त्यो मैले केही वर्ष अघि मात्र फेला पारेको हुँ। यी सिद्धान्तहरू पत्ता लगाउन मलाई यति लामो समय लाग्यो। जब मैले यो फेला पारे, मैले सोचेँ कि मैले यसलाई संसारसँग साझा गर्नुपर्छ किनभने मैले साझा गर्ने यो मूल्यले तपाईंलाई भविष्यमा सुखद रूपमा अवकाश (Retire) हुन मद्दत गर्नेछ। त्यसैले, यी नियमहरूमा अडिग रहनुहोस्।

पैसाका तीनवटा नियमहरू छन् — यदि तपाईं यी नियमहरूमा अडिग रहनुभयो भने, तपाईं ५० वा ६० वर्षको उमेरमा पुग्दा तपाईंसँग धेरै पैसा हुनेछ। तर यदि तपाईंले यी मध्ये कुनै पनि नियम बिगार्नुभयो भने, तपाईं कंगाल हुन सक्नुहुन्छ वा अवकाश लिनका लागि पर्याप्त पैसा नहुन सक्छ।
०१पैसा कमाउनुहोस्
०२पैसा जोगाउनुहोस्
०३पैसालाई गुणन गर्नुहोस्
Rule Number 1

पैसा कमाउनुहोस्

पैसाको पहिलो नियम भनेको यसलाई कमाउनु हो। तपाईंले विभिन्न तरिकाहरूबाट पैसा कमाउन सक्नुहुन्छ।

१.जागिर (Job)

झन्डै ८०% मानिसहरू कर्मचारी हुन्, र यो पहिलो र सबैभन्दा सामान्य माध्यम हो।

२.रियल एस्टेट (Real Estate)

अतिरिक्त पैसा भएमा, सधैँ मल्टीफ्यामिली प्रपर्टीहरू रोज्नुहोस् — यो उत्तम प्रतिफल पाउने राम्रो तरिका हो।

३.सेयर बजार (Stock Market)

सम्पत्तिको पोर्टफोलियो बढाउनका लागि सेयरहरू सबैभन्दा उत्तम र सजिलो तरिकाहरू मध्ये एक हुन् — राम्ररी लगानी गरियो भने झन्झटमुक्त र लगभग ग्यारेन्टी जस्तै।

%

४.उच्च लाभांश दिने सेयरहरू

कतिपय सेयरहरूले वार्षिक प्रतिफलमा थप ३–४% सम्म लाभांश (Dividend) दिन्छन्।

५.बैंकको ब्याजदर

नेपाल वा भुटान जस्ता उच्च ब्याज दिने देशहरूमा लगानी गर्न सकिन्छ, तर ससाना बैंक र वित्तीय संस्थाहरूबाट टाढै रहनुहोस् — तिनीहरूको वित्तीय स्थिति सामान्यतया बलियो हुँदैन।

६.व्यवसाय र साइड हसल

दिनको ८ घण्टा काम गरे तापनि, साइड हसलका लागि ६ घण्टासम्म समय बाँकी रहन्छ — पैसा कमाउने कुनै पनि अवसर नगुमाउनुहोस्।

तपाईंले कमाउने पैसाको मात्रा सिधै तपाईं के गर्नुहुन्छ भन्ने कुरामा भर पर्छ — तपाईंले जति धेरै मिहिनेत गर्नुहुन्छ, त्यति नै धेरै पैसा कमाउनुहुनेछ। कडा मिहिनेतले तपाईंलाई बढी पैसा दिन्छ, तर चलाखीपूर्ण काम (Smart Work) ले तपाईंको भाग्य बदल्न सक्छ।

Rule Number 2

पैसा जोगाउनुहोस्

पैसाको दोस्रो नियम भनेको यसलाई आफूसँग सुरक्षित राख्नु वा जम्मा (Stack) गर्नु हो। जब तपाईं पैसा कमाउन थाल्नुहुन्छ, यसलाई तपाईंलाई खासै आवश्यक नपर्ने चीजहरूमा बर्बाद नगर्नुहोस्।

होसियार — "जंक" (Junk)

सस्तो मूल्यमा वा सेल (Sale) मा उपलब्ध भए तापनि जंक किन्नु हुँदैन। माइक टायसन, एमिनेम, केही सेलिब्रेटी र फुटबल खेलाडीहरूले करियरको सुरुवातमै ठूलो सम्पत्ति कमाए, तर पैसाको मामिलामा अनुशासित नभएकाले तिनीहरूले आफ्नो अधिकांश पैसा गुमाए।

एक फुटबल खेलाडीको करियर औसतमा १० वर्ष जति हुन्छ। यस छोटो अवधिमा प्रशस्त पैसा कमाउने भएकाले, तिनीहरू आफूलाई वास्तवमै आवश्यक नपर्ने चीजहरूमा सबै पैसा उडाइदिन्छन् — र करियरको अन्त्यमा, लगानी कहिल्यै नगरेकाले कंगाल हुन्छन्।

तपाईंले पैसा लामो समयसम्म केवल बचत (Save) मात्र गरेर पनि राख्नु हुँदैन, किनभने मुद्रास्फीति (Inflation) ले तपाईंको पैसा खाइदिनेछ। सामान्यतया मुद्रास्फीति २% को वरपर हुन्छ, तर यो लेख लेख्दै गर्दा यो लगभग ५% को वरपर छ — पैसाको क्रयशक्ति समयसँगै घट्छ।

लक्ष्य धनी बन्नु हुनुपर्छ, धनी देखिनु मात्र होइन।

देखावटी खरिदहरूले तपाईंको पैसा मात्र जलाउनेछन्। म एउटा कुरा गर्न मन पराउँछु — प्राथमिक आम्दानी (Primary Income) बाट कहिल्यै केही पनि नकिन्नुहोस्। यो तपाईंले काममा आफ्नो घण्टा साटेर कमाउने आम्दानी हो — जागिर, व्यवसाय, सम्झौता कार्य वा साइड हसलबाट। तपाईंलाई जीवनको सुरुवाती चरणमा गुच्चीको झोला, एमकेको बेल्ट, वा बिएमडब्ल्यू कार चाहिँदैन।

प्यासिभ इन्कम — "ड्रिप" (Drip)

तपाईंले खर्च गर्ने एकमात्र समय भनेको लगानीबाट आउने थोपाहरू (Passive Income) हो — सेयरको वृद्धि, लाभांश, वा भाडा। पहिले लगानी गर्नुहोस्, ड्रिपहरू प्राप्त गर्नुहोस्, त्यसपछि मात्र सामान किन्नुहोस्।

Rule Number 3

पैसालाई गुणन गर्नुहोस्

तेस्रो नियम भनेको तपाईंले कमाएको पैसालाई कयौँ गुणा बढाउनु हो — सेयर, रियल एस्टेट, बन्ड, ईटीएफ र उच्च लाभांश दिने सेयरहरूबाट।

भर्खर सुरु गर्दा किन नगर्ने

बिटकोइन, क्रिप्टो र एनएफटीमा सुरुमै लगानी नगर्नुहोस् — यी अझै प्रमाणित सम्पत्ति होइनन्। सुन, चाँदी, कला र संकलनयोग्य वस्तुहरूमा पनि लगानी नगर्नुहोस्, जबसम्म तपाईं तिनीहरूलाई पहिचान गर्नमा निपुण हुनुहुन्न — २०००+ वर्षको इतिहासमा सुनको प्रतिफल पनि ०.०१% भन्दा कम रहेको छ।

छिट्टै धनी बन्ने प्रयास नगर्नुहोस्, निश्चित रूपमा धनी बन्ने प्रयास गर्नुहोस्।

नेपालमा लगानी गर्न चाहनुहुन्छ भने मुद्दती निक्षेप (Fixed Deposit) मा लाग्न सकिन्छ — यो नेपाल राष्ट्र बैंक (NRB) द्वारा रु ५,००,००० सम्म बिमा गरिएको हुन्छ। वर्षौँको औसत ब्याजदर हेर्दा लगभग ९% सुनिश्चित प्रतिफल पाउन सकिन्छ, जो व्यक्तिगत सेयर छनोट गर्नुभन्दा धेरै गुणा सुरक्षित छ।

एप्पल (स्थापना १९७६) ले सन् २०१३ सम्म राम्रो प्रतिफल दिएको थिएन — लगानीकर्ताले लगभग ३० वर्ष पर्खनुपर्थ्यो। अमेजनको सेयर सन् २०००को संकटमा ९०% भन्दा बढी खस्किएको थियो। कुनै एउटा कम्पनीले ३०–५० वर्षसम्म निरन्तर राम्रो प्रदर्शन गर्नु अत्यन्तै कठिन हुन्छ — त्यसैले भर्खर सुरु गर्दा ट्रेन्डिङ वा व्यक्तिगत सेयरमा नहोमिनुहोस्।

म्युचुअल फन्ड वा वित्तीय सल्लाहकारहरूले लगभग १–३% शुल्क लिन्छन् — २५ वर्षमा यो शुल्कले तपाईंको कुल पोर्टफोलियोको ३०% हिस्सा खान सक्छ।

ईटीएफ (ETFs) किन?

ईटीएफहरू सेयर बजारमा व्यक्तिगत सेयरहरू जस्तै किनबेच हुने लगानी कोष हुन्, जसले सेयर, बन्ड र कमोडिटीको संग्रह समेट्छन्।

विविधीकरण
तरलता
कम लागत (०.१–०.५%)
यूएस टोटल स्टक मार्केट इन्डेक्स
टोटल इन्टरनेसनल स्टक ईटीएफ
नास्ड्याक १०० (शीर्ष १०० प्रविधि कम्पनी)
स्मॉल-क्याप इन्डेक्स फन्ड ईटीएफ
रसेल १००० ईटीएफ
टोटल वर्ल्ड स्टक ईटीएफ
रियल एस्टेट इन्डेक्स फन्ड ईटीएफ

व्यक्तिगत सेयरहरू तब मात्र किन्नुहोस् जब तपाईंले कम्पनीको आम्दानी विवरण, वासलात र नगद प्रवाह विवरण बुझ्नुहुन्छ — नवप्रवेशीहरूका लागि ईटीएफ नै सुरक्षित, विविधीकृत र कम लागतको उत्तम मार्ग हो।

Chapter 4

म कसरी लगानी गर्छु?

सन् २०१५ मा लगानी सुरु गर्दा पैसा कसरी बढ्छ भन्ने थाहा थिएन। बैंकबाट बैंक, वित्तीय संस्थाबाट संस्था, र धेरै फन्ड म्यानेजरसँग काम गर्दै अनगिन्ती पुस्तकहरू पढेपछि सन् २०२० मा जवाफ भेटियो — त्यसैबेलादेखि पूरै पोर्टफोलियो आफैँ व्यवस्थापन गर्दै आएको छु।

पुँजी ईटीएफ र केही उत्कृष्ट व्यक्तिगत कम्पनीहरूमा लगानी गरिएको छ, र प्रतिफल निकै बढेको छ। Millionaire Blueprint लगानी कोर्षमा, लगानी खाता भित्रैबाट कसरी, कहाँ, र कति समयका लागि लगानी गरिन्छ भन्ने चरणबद्ध गाइड देखाइन्छ — विशेष गरी युवा साथीहरूलाई सहयोग गर्न पाउँदा सन्तुष्टि मिल्छ।

निष्कर्ष

Conclusion

आफ्नो पैसा बढाउनका लागि तपाईंले पालना गर्नैपर्ने तीनवटा चरणहरू:

पैसा कमाउनुहोस् (Earn It)

लगानी गर्नका लागि तपाईंले पहिले पैसा कमाउनै पर्छ।

जोगाउनुहोस् (Keep It)

देखाउनका लागि कहिल्यै खर्च नगर्नुहोस् — लगानी गर्नका लागि पर्याप्त नभएसम्म सधैँ जम्मा गर्नुहोस्।

गुणन गर्नुहोस् (Multiply It)

सुरुवाती चरणमै कम लागतको इन्डेक्स फन्डमा लगानी गर्नुहोस् ताकि पैसा रुख जस्तै बढोस्।

तपाईंले जति चाँडो बोट रोप्नुहुन्छ, त्यति नै चाँडो यसको फल खान पाउनुहुनेछ।

यी तीन नियमहरूमा अडिग रहनुभयो भने, लगानीको मामिलामा तपाईंले ९९% मानिसहरू भन्दा राम्रो गर्नुहुनेछ।

तपाईंको लगानीको यात्रा

Your Investment Journey

यस लेखले लगानी कसरी सुरु गर्ने भन्ने आधारभूत कुराहरू बुझाउँछ। दीर्घकालीन सम्पत्ति निर्माणका लागि गम्भीर हुनुहुन्छ भने, Millionaire Blueprint Investing Course नवप्रवेशी र अनुभवी दुवै लगानीकर्ताका लागि डिजाइन गरिएको छ।

धन्यवाद
Rules of Money — पैसाका नियमहरू